Birinci Basamak sağlık hizmetlerinde kısa fırsatçı inme eğitimi ve hastane öncesi gecikmeyi azaltmadaki potansiyel rolü: Bir olgu sunumu
Giriş: İnme dünya genelinde morbidite ve mortalitenin önde gelen nedenlerinden biridir. Tedavi başarısı büyük ölçüde semptomların erken fark edilip tıbbi yardıma hızlı erişilmesine bağlıdır. Birinci basamak hekimleri risk faktörlerinin yönetiminin yanı sıra hastaların inme okuryazarlığını artırmada ve semptom farkındalığı yaratmada kritik bir konuma sahiptir.
Olgu Sunumu: Koroner arter hastalığı ve hipertansiyon öyküsü bulunan 86 yaşında erkek hasta, rutin reçeteleme için aile sağlığı merkezine başvurmuştur. Vasküler risk faktörleri ve yakın zamanda yaşadığı klinik öykü göz önüne alınarak, hastaya ve eşine FAST (Face, Arm, Speech, Time) kriterlerini içeren yaklaşık 3 dakikalık kısa fırsatçı bir eğitim verilmiştir. Bu vizitten beş ay sonra hastada ani bilinç değişikliği, konuşma kaybı ve sol hemipleji gelişmiştir. Eğitimi hatırlayan hasta yakını, semptomları hızla tanıyıp ambulans çağırmış ve hastanın 20 dakika içinde inme merkezine ulaşmasını sağlamıştır. Sağ orta serebral arter tıkanıklığı saptanan hastaya zamanında intravenöz trombolitik tedavi uygulanmış ve komplikasyonsuz taburcu edilmiştir. Taburculuk sonrası süreçte aile hekimi tarafından yürütülen izlemlerde hastanın statin kullanımına yönelik tedavi uyumsuzluğu giderilmiş ve bakım veren eşindeki depresif belirtiler bütüncül bir yaklaşımla yönetilmiştir.
Tartışma: Bu olgu rutin aile hekimliği ziyaretleri sırasında sağlanan kısa ve hedefe yönelik sözlü eğitimin, hastaneye ulaşım öncesindeki gecikmeleri önleyebileceğini ve potansiyel olarak sağ kalıma katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Ülkemizde hastalar ve aileleri için geliştirilecek kısaltmalar semptomların hatırlanmasını kolaylaştırabilir ve inme farkındalığını artırabilir. Aile hekimliği inme yönetiminde risk taramasının ötesine geçen erken tanı, ilaç uyumu, rehabilitasyon koordinasyonu ve bakım verenin sağlığını kapsayan bütüncül ve entegre bir bakım modeli sunar.
Sonuç: Kısa fırsatçı inme eğitiminin rutin aile hekimliği ziyaretlerine entegre edilmesi, inmede hastaneye ulaşım öncesi gecikmeleri azaltmaya ve hayat kurtarıcı tedavilere zamanında erişimi sağlamaya yardımcı olabilir.
Anahtar Kelimeler: İnme, Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri, sağlık eğitimi, tedavi uyumu, bakıcılar
Referanslar
- Powers WJ, Rabinstein AA, Ackerson T, et al. Guidelines for the Early Management of Patients With Acute Ischemic Stroke: 2019 Update to the 2018. Stroke. 2019;50(12):e344-e418.
- Fassbender K, Walter S, Grunwald IQ, et al. Prehospital stroke management in the thrombectomy era. Lancet Neurol 2020;19(7):601-10.
- Patomella AH, Mickols G, Asaba E, et al. General practitioners’ reasoning on risk screening and primary prevention of stroke – a focus group study. BMC Fam Pract 2018;19(1):190.
- Mohamed Mustafa RAM, Abd Aziz NA, Ali MF. Awareness of stroke risk factors, warning signs, and health-seeking behaviors among adults with cardio-metabolic risk attending a Primary Care Clinic in Malacca, Malaysia. Cureus 2025;17(6):e86484.
- Duncan PW, et al. Management of adult stroke rehabilitation care: a clinical practice guideline. Stroke 2005;36:e100–e143.
- Vural B, Teberru ÖA, Topsever P, Alvur MF. Reliability and validity of Turkish version of modified Morisky Scale. The Journal of Turkish Family Physician 2012;3(4):17-20.
- Reynolds CF 3rd, Dew MA, Martire LM, et al. Treating depression to remission in older adults: a controlled evaluation of combined escitalopram with interpersonal psychotherapy versus escitalopram with depression care management. Int J Geriatr Psychiatry 2010;25(11):1134-41.
- Feigin VL, Brainin M, Norrving B, et al. World Stroke Organization: Global stroke fact sheet 2025. Int J Stroke 2025;20(2):132-44.
- Ding GB, Sang Q, Han HJ, Wang XM, Wu YF. Assessment of stroke knowledge and awareness among primary healthcare providers: A cross-sectional survey from the Kezhou quality improvement in acute stroke care project. Front Public Health 2023;11:1136170.
- Ministry of Health. (2021). T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Hastalık Yönetim Platformu (HYP). [Internet]. Accessed from https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/hastalik-yonetim-platformu.html on 14.12.2025.
- Wu X, Zhou Q, Jiang X, et al. Stroke knowledge and attitudes influence early hospital arrival in acute ischemic stroke: a multicenter cross-sectional survey from Hubei Province, China. Front Neurol 2025;16:1669361.
- Sheikh HM, Yucel Y. Factors influencing early hospital arrival of patients with acute ischemic stroke, cross-sectional study at Teaching Hospital in Mogadishu Somalia. J Multidiscip Healthc 2022;15:2891-9 .
- Abbasian M, Rashidi BH, Khabiri R, Namvar L, Jahangiry L. Exploring education interventions for stroke prevention among adults and older individuals: A scoping review. Health Sci Rep 2024;7(11):e70167.
- Aroor S, Singh R, Goldstein LB. BE-FAST (Balance, Eyes, Face, Arm, Speech, Time): Reducing the proportion of strokes missed using the FAST Mnemonic. Stroke 2017;48(2):479-81.
- Chen X, Zhao X, Xu F, et al. A Systematic Review and meta-analysis comparing FAST and BEFAST in acute stroke patients. Front Neurol 2022;12:765069.
- Ofori-Asenso R, Ilomäki J, Tacey M, et al. Predictors of first-year nonadherence and discontinuation of statins among older adults: a retrospective cohort study. Br J Clin Pharmacol 2019;85(1):227-35.
- Heyrman J, editor. The EURACT Educational Agenda of General Practice/Family Medicine. Leuven: European Academy of Teachers in General Practice, EURACT. 2005; Chapter 1:12-5.
