Aile Hekimliği asistanlarının gezegen sağlığı ve çevre-sağlık ilişkisi konularında bilgi ve davranışlarının değerlendirilmesi
Amaç: Bu çalışma, aile hekimliği asistanlarının gezegen sağlığı ve çevre-sağlık ilişkisi konusundaki bilgi ve davranışlarını değerlendirerek çevresel farkındalıklarını artırmayı hedeflemektedir. Ayrıca, WONCA’nın sürdürülebilirlik ve gezegen sağlığı vizyonuna paralel olarak, tıp eğitiminde müfredatı geliştirmeye yönelik öneriler sunmayı amaçlamaktadır.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel tasarlanmış bu çalışma, Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Kliniğinde, 01.03.2024-30.04.2024 tarihleri arasında 94 aile hekimliği asistanı ile gerçekleştirildi. Katılımcılara sosyodemografik form, Ekosentrik, Antroposentrik ve Antipatik Tutum Ölçeği (EAATE) ve Atmosfer ile ilgili Çevre Problemleri Konularında Kavram Yanılgılarını Tespit Eden Üç Aşamalı Tanı Testi (AREPDiT) uygulandı.
Bulgular: Katılımcıların EAATE ölçeği skorları incelendiğinde, ekosentrik tutum ortalama puanı 62,76±12,34, antroposentrik tutum ortalama puanı 41,06±10,11, antipatik tutum ortalama puanı ise 15,45±9,02 olarak bulundu. AREPDiT sorularına verilen yanıtlarda bilimsel bilgi oranı, küresel ısınma ile ilgili sorulara %30,6, sera etkisi için %22,35, ozon tabakası için %31,65, asit yağmurları için %13,46 olarak bulundu.
Sonuç: Bu çalışmada, aile hekimliği asistanlarının ekosentrik etik tutumun açıkça baskın olduğu görülmüştür. Ancak, çevresel ve atmosferik olaylara ilişkin bilgi düzeyleri yaygın kavramsal yanılgılar ve bilgi eksiklikleri ortaya çıkarmış ve müfredata ek bir eğitim programının dahil edilmesi gerektiğini göstermiştir. Çevrenin insan sağlığına etkileri ve insanın çevrenin sağlığına olan etkileri üzerine müfredatın uzmanlık eğitiminde zenginleştirilmesi var olan kavram yanılgılarının ve bilgi eksikliklerinin giderilmesine yardımcı olacaktır.
Referanslar
- Mwangi W, de Figueiredo P, Criscitiello MF. One Health: Addressing global challenges at the nexus of human, animal, and anvironmental health. PLoS Pathog 2016 Sep 15;12(9):e1005731.
- Zinsstag J, Schelling E, Waltner-Toews D, Tanner M. From “one medicine” to “one health” and systemic approaches to health and well-being. Prev Vet Med 2011 Sep;101(3–4):148–56.
- Spínola ACF, Arman IH, Bentounsi Z, Cordovil C, Gökdemir Ö. WONCA Europe’s new Family Medicine definition and sustainable healthcare knowledge. The Anatolian Journal of Family Medicine 2024;7(1):44–5.
- Gagnon Thompson SC, Barton MA. Ecocentric and anthropocentric attitudes toward the environment. J Environ Psychol 1994 Jun;14(2):149–57.
- Erten S. Ekosentrik, antroposentrik ve çevreye yönelik antipatik tutum ölçeğinin Türkçeye uyarlama çalışması. Eurasian Journal Of Educational Research 2007;28:67–74.
- Arslan HO, Cigdemoglu C, Moseley C. A Three-Tier Diagnostic Test to Assess Pre-Service Teachers’ Misconceptions about global warming, greenhouse effect, ozone layer depletion, and acid rain. Int J Sci Educ 2012 Jul;34(11):1667–86.
- Arslan HÖ, Çiğdemoğlu C. Atmosfer ile ilgili çevre problemleri konularında kavram yanılgılarını tespit eden Üç Aşamalı Tanı Testinin Türkçeye uyarlanması. Yüzüncü Yıl Eğitim Fakültesi Dergisi. 2017 Jun 15;14(1):671–99.
- Karakuş G, Çimen O. Öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik etik yaklaşımlarının incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 2020;40(2):411–35.
- Erten S, Aydoğdu C. Türkiyeli ve Azerbaycanlı öğrencilerde, ekosentrik, antroposentrik ve çevreye karşı antipatik tutum anlayışları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 2011;41:158–69.
- Bozdemir H, Faiz M. Öğretmen adaylarının çevreye yönelik ekosentrik, antroposentrik ve antipatik tutumları. Sakarya University Journal of Education 2018 Apr 15;8(1):61–75
- Karahan G. Hemşirelik öğrencilerinin ekosentrik, antroposentrik ve çevreye yönelik antipatik tutumları. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2009.
- Xie E. Challenges And Opportunities İn Planetary Health For Primary Care Providers. Lancet Planet Health 2018 May;2(5):e185-7.
- Tennison I, Roschnik S, Ashby B, Boyd R, Hamilton I, Oreszczyn T, et al. Health care’s response to climate change: a carbon footprint assessment of the NHS in England. Lancet Planet Health 2021 Feb;5(2):e84–92.
- Merchant C. Radical Ecology. 1st ed. Vol. 1. London, Routledge. 1992.
- Romanello M, Walawender M, Hsu SC, Moskeland A, Palmeiro-Silva Y, Scamman D, et al. The 2025 report of the Lancet Countdown on health and climate change: climate change action offers a lifeline. The Lancet 2025 Dec;406(10521):2804–57.
- Sarcone A, Angelillo S, Di Gennaro G, Belfiore MG, Pileggi C, Costa D, et al. The ecological footprint of healthcare: awareness, knowledge, and attitudes of medical students and medical residents. Front Public Health 2025 Nov 5;13:1711363.
- Redvers N, Wright K, Hartmann-Boyce J, Tonkin-Crine S. Physicians’ views of patient–planetary health co-benefit prescribing: a mixed methods systematic review. Lancet Planet Health 2023 May;7(5):e407–17.
- Sergeant M, Zahid D, Zvereva E, Douglass R, Kroeker L, Tieu M, et al. The low-carbon fruit tree for primary care. Healthc Manage Forum 2025 Jul 14;38(4):331–8.
- Blau E, Asrar FM, Arya N, Schabort I, Abelsohn A, Price D. Greener medical homes: Environmental responsibility in family medicine. Can Fam Physician 2016 May;62(5):381–4.
