The Journal of Turkish Family Physician

  • Ana Sayfa
  • Etik & Politikalar
  • Değerlendirme & Yayınlama
  • Yazarlara Bilgi
  • Makale Gönderimi
  • Dergi Arşivi
  • İletişim
  • English
Cilt.17 Sayı.1 · Ocak - Mart 2026
Sayfa: 38-50 Derleme 166x okundu
Önceki MakaleSonraki Makale

Dezavantajlı gruplarda toplumsal cinsiyet temelli şiddet: Engeller ve çözüm önerileri

Paylaş :
Online Yayın Tarihi: 28 Mart 2026 · Kabul Tarihi: 17 Ocak 2026 · Geliş Tarihi: 14 Ekim 2025
Doi: 10.15511/tjtfp.26.00138
Alıntı Kodu: The Journal of Turkish Family Physician 2026;17(1):38-50
Yazarlar: Özlem Can Gürkan 1 · Eda Şimşek Şahin 2
1 Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği AD, Doç. Dr., İstanbul. {ORCID:0000-0002-5608-6208}
2 Kocaeli Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı, Arş. Gör. Dr., Kocaeli. {ORCID:0000-0002-1614-9569}

Gürkan ÖC, Şahin EŞ. Dezavantajlı gruplarda toplumsal cinsiyet temelli şiddet: Engeller ve çözüm önerileri. Jour Turk Fam Phy 2026;17(1)38-50 doi: 10.15511/tjtfp.26.00138

 

Bu makale, Açık Erişim ile çevrimiçi olarak yayınlanmakta ve Creative Commons Attribution Non-Commercial License 4.0 (CC BY-NC 4.0) koşulları altında dağıtılmaktadır.


Anahtar Sözcükler: dezavantajlı grup · iddetle mücadelede engeller · toplumsal cinsiyete dayalı şiddet
PDF - Dezavantajlı gruplarda toplumsal cinsiyet temelli şiddet: Engeller ve çözüm önerileri
Print
Özet
Referanslar

Dezavantajlı gruplarda yer alan kadınlar, toplumsal cinsiyete dayalı şiddetten orantısız biçimde etkilenmektedir. Derleme, dezavantajlı gruplarda yer alan kadınların toplumsal cinsiyete dayalı şiddete ilişkin risk faktörlerini, hizmete erişimde karşılaştıkları güçlükleri ve çözüm önerilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Dezavantajlı gruplarda yer alan kadınlar toplumsal cinsiyete dayalı şiddet açısından yüksek risk altındadır. Engelli, yoksul, göçmen, adolesan, yaşlı, boşanmış ve LGBT bireylerin şiddet deneyimleri toplumsal cinsiyet eşitsizliği, ekonomik kırılganlık, damgalanma ve kurumsal yetersizliklerle yakından ilişkilidir. Şiddet yalnızca bireysel değil, toplumsal kurumlar ve normlar düzeyinde yeniden üretilen yapısal eşitsizliklerin bir yansımasıdır. Bu gruplarda hizmete erişimin kısıtlı olması, yasal korumanın zayıflığı ve destek mekanizmalarının yetersizliği, şiddetin tanılanması ve müdahalesini güçleştirmektedir.
Dezavantajlı gruplarda yer alan kadınlar toplumsal cinsiyete dayalı şiddetten çok boyutlu biçimde etkilenmekte ve genel nüfusa kıyasla hem risk faktörleri hem de engeller açısından farklılık göstermektedir. Bu gruplarda şiddetin tanılanması ve müdahalesi için multidisipliner, hak temelli ve erişilebilir hizmet modellerine ihtiyaç vardır. Hemşireler, savunuculuk ve erken tanılama rolleriyle bu süreçte kilit role sahiptir. Dünya Sağlık Örgütü’nün RESPECT çerçevesinin uygulanması, yasal düzenlemelerin güçlendirilmesi ve destek mekanizmalarının yaygınlaştırılması, dezavantajlı kadınlarda şiddetin önlenmesinde temel stratejiler olarak önerilmektedir.

Referanslar

  1. World Health Organization and Regional Office for the Western Pacific. Violence Against Women: Intimate Partner Violence and Sexual Violence 2014. http://iris.wpro.who.int/bitstream/handle/10665.1/11427/vaw_brochure_eng.pdf, adresinden 06/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  2. United Nations Refugee Agency. What is Gender-Based Violence 2025. https://help.unhcr.org/turkiye/information-and-resources-on-protection-from-violence/what-is-gender-based-violence/, adresinden 19/02/2025 tarihinde erişilmiştir.
  3. Sarışın M. Toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin yeni yüzü: Dijital şiddet. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi 2022;8(2):257-85.
  4. World Health Organization Department of Reproductive Health and Research. Violence Against Women – Evidence Brief 2019a. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/329889/WHO-RHR-19.16-eng.pdf?ua=1, adresinden 16/02/2025 tarihinde erişilmiştir.
  5. Türkiye Cumhuriyeti, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü 2015. Türkiye’de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet 2014 Araştırma Raporu. https://fs.hacettepe.edu.tr/hips/dosyalar/Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar%20-%20raporlar/Aile%20i%C3%A7i%20%C5%9Eiddet%20Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar%C4%B1/2014_AiSA_Anarapor.pdf, adresinden 9/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  6. Alkan Ö, Serçemeli C, Özmen K. Verbal and psychological violence against women in Turkey and its determinants. PLoS ONE 2022;17(10):e0275950.
  7. World Health Organization. Violence Against Women 2024a. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-women, adresinden 10/02/2025 tarihinde erişilmiştir.
  8. Seçgin L, Arslan T, Tarı Selçuk K. Türkiye’de son beş yılda kadına yönelik şiddet: Covid-19 pandemisinin etkisi. Humanistic Perspective 2022; (1):28-43.
  9. Alkan Ö, Özar Ş, Ünver Ş. Economic violence against women: A case in Turkey. PLoS ONE 2021;16(3):e0248630.
  10. Çalışkan H, Çevik Eİ. Kadına yönelik şiddetin belirleyicileri: Türkiye örneği. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi 2018;7(14):218-33.
  11. Mayer ES. What is a disadvantaged group? Minneapolis: Effective Communities Project Report 2003. https://effectivecommunities.com/wp-content/uploads/2020/12/What-is-a-disadvantaged-group-3.pdf, adresinden 9/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  12. European Institute for Gender Equality. Disadvantaged Groups 2025. https://eige.europa.eu/publications-resources, adresinden 19/02/2025 tarihinde erişilmiştir.
  13. TC. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Türkiye’de ve Dünyada Dezavantajlılık: Sosyal İçerme Eğitim Programı 2023. https://www.aile.gov.tr/media/127522/turkiyede-dezavantajlilik1.pdf, adresinden 19/02/2025 tarihinde erişilmiştir.
  14. World Health Organization. Disability 2023. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/disability-and-health, adresinden 06/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  15. United Nations. Disability and Development Report Realizing the Sustainable Development Goals by, for and with Persons with Disabilities 2019. https://desapublications.un.org/publications/un-disability-and-development-report-realizing-sdgs-and-persons-disabilities, adresinden 16/9/2025 tarihinde erişilmiştir.
  16. Okoro CA, Hollis ND, Cyrus AC, Griffin-Blake S. Prevalence of disabilities and health care access by disability status and type among adults United States 2016. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2018;67(32):882-7.
  17. World Health Organization: WHO Global Disability Action Plan 2014-2021. Geneva, Switzerland, 2015. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/66d03dfb-99ae-4e8e-bb62-48a62311f305/content , adresinden 06/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  18. Walter B, Chung D, Waters, R, Watts L. Exploring lived experience of family and domestic violence against women with disability: A scoping review. Trauma, Violence, Abuse 2024;25(3):1925-37.
  19. García-Cuellar MM, Pastor-Moreno G, Ruiz-Pérez I, Henares-Montiel J. The prevalence of intimate partner violence against women with disabilities: a systematic review of the literature. Disabil Rehabil 2022;45(1):1-8.
  20. TC. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni 2022. https://www.aile.gov.tr/media/98625/eyhgm_istatistik_bulteni_ocak_2022.pdf, adresinden 9/1/2025 tarihinde erişilmiştir.
  21. Council of Europe. International Women’s Day–EDVAW Platform Calls For Action Against Gender-Based Violence And Poverty 2024. https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/-/international-women-s-day-edvaw-platform-calls-for-action-against-gender-based-violence-and-poverty, adresinden 19/1/2025 tarihinde erişilmiştir.
  22. Gül Mürdük M, Karadağ G, Bilgiç D. İncinebilir / savunmasız/ dezavantajlı kadınlar ve şiddet. IJSR 2024;10(1):117-27.
  23. United Nations. Girls 2025. https://violenceagainstchildren.un.org/content/girls, adresinden 6/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  24. Eralp A, Gokmen S. The impact of poverty on partner violence against women under regional effects: The case of Turkey. J Interpers Violence 2023;38(5-6):4906-24.
  25. World Health Organization. Adolescent Girls Face Alarming Rates of Intimate Partner Violence 2024b. https://www.who.int/news/item/29-07-2024-adolescent-girls-face-alarming-rates-of-intimate-partner-violence, adresinden 6/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  26. Hughes K, Bellis M A, Hardcastle K, Sethi D, Butchart A, Mikton C, and all. The effect of multiple adverse childhood experiences on health: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Public Health 2017;2(8):e356-e366.
  27. Engel D, Vyas S, Chalasani S, Luna J R, Robinson A. Violence against adolescents: prevention must cross the divide between children and women. BMJ 2022;2:379.
  28. United Nations Children’s Fund. A familiar face: Violence in the Lives of Children and Adolescents 2017. https://data.unicef.org/resources/a-familiar-face/, adresinden 6/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  29. Akış N, Haşıl Korkmaz N, Taneri PE, Özkaya G, Güney E. Üniversite öğrencilerinde flört şiddeti sıklığı ve etkileyen etmenler. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi 2019;4(3):294-300.
  30. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜBİTAK: Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018, Ankara, Türkiye. https://fs.hacettepe.edu.tr/hips/dosyalar/Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar%20-%20raporlar/2018%20TNSA/TNSA2018_ana_Rapor_compressed.pdf,   adresinden 06/11/2025 tarihinde erişilmiştir.
  31. El-Defrawi MH, Lotfy G, Dandash KF, Refaat AH, Eyada M. Female genital mutilation and its psychosexual impact. J Sex Marital Ther 2001;27:465-73.
  32. Cardoso J, Sousa SC, Almeida TC. Sexual violence against children and youth with disabilities: A systematic review. Journ Child Adol Trauma 2025 Jan 3;18(2):409-22.
  33. Miller E, Decker MR, Ra, A, Reed E, Marable D, & Silverman JG. Intimate partner violence and health care-seeking patterns among female users of urban adolescent clinics. Matern Child Health J 2010;14(6):910-7.
  34. World Health Organization. Refugee and Migrant Health https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/refugee-and-migrant-health,  adresinden 06/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  35. Women For Women International. 5 Facts about what Refugee Women Face? 2024a. https://womenforwomen.org.uk/, adresinden 06/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  36. Women For Women International. Why Women Flee? 2024b. https://womenforwomen.org.uk/,  adresinden 08/07/2025 tarihinde erişilmiştir.
  37. Araujo J DO, Souza F MD, Proença R, Bastos ML, Trajman A, Faerstein E. Prevalence of sexual violence among refugees: A systematic review. Revista de Saude Publica 2019;23(53):78.
  38. Barbara G, Collini F, Cattaneo C, Marasciuolo L, Chiappa L, Fedele L, Kustermann A. Sexual violence and unwanted pregnancies in migrant women. The Lancet Global Health 2017;5(4):e396-e397.
  39. World Health Organization. Ageing and health 2024c. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health, adresinden 18/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  40. Türkiye İstatistik Kurumu. İstatistiklerle Yaşlılar 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2023-53710, adresinden 08/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  41. Özdemir S, Dutucu N. Yaşlanan kadının sağlık sorunları. “Sağlıklı Yaşlanma ve Kadın” içinde. (ed) Gümüş R, Haspolat YK, Ankara, Orient Yayınları. 2023:26-45.
  42. Duman, M. Yaşlı kadına yönelik şiddet ve istismar. “Sağlıklı Yaşlanma ve Kadın” içinde. (ed) Gümüş R, Haspolat YK. Ankara, Orient Yayınları. 2023:107-18.
  43. World Health Organization. WHO Calls for Greater Attention to Violence Against Women with Disabilities and Older Women 2024d. https://www.who.int/news/item/27-03-2024-who-calls-for-greater-attention-to-violence-against-women-with-disabilities-and-older-women, adresinden 08/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  44. Yon Y, Ramiro-Gonzalez M, Mikton CR, Huber M, Sethi D. The prevalence of elder abuse in institutional settings: a systematic review and meta-analysis. Eur J Public Health 2019;29(1):58-67.
  45. Garcia-Moreno C, Jansen HA, Ellsberg M, Heise L, Watts CH. Prevalence of intimate partner violence: findings from the WHO multi-country study on women’s health and domestic violence. The Lancet 2006;368(9543):1260-9.
  46. Kelebek-Küçükarslan G, Atasü-Topcuoğlu R. Women’s high-conflict divorce experiences and access to statutory social services in Turkey. Affilia 2024;39(4):607-27.
  47. Einiö E, Metsä‐Simola N, Aaltonen M, Hiltunen E, Martikainen P. Partner violence surrounding divorce: A record‐linkage study of wives and their husbands. J Marriage Fam 2023;85(1):33-54.
  48. Calton JM, Cattaneo LB, Gebhard KT. Barriers to help seeking for lesbian, gay, bisexual, transgender, and queer survivors of intimate partner violence. Trauma, Violence, Abuse 2016;17(5):585-600.
  49. Xu L, Xu H, Wang Z, Hu J, Zheng Y, Wang F, Cai Y. Adverse childhood experiences and intimate partner violence in adulthood among transgender women: exploring the chain mediating role of self-esteem and LGBT minority stress. Annals of Medicine 2025;57(1):2464936.
  50. Thu KS, Linn N, Chuemchit M. Breaking the silence: Exploring intimate partner violence in Myanmar’s LGBT Community. LGBTQ+ Family: An Interdisciplinary Journal 2025;21(5):1-17.
  51. Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA), Türkiye Aile Planlaması Vakfı (TAPV), İngiltere Büyükelçiliği Ankara. Engelli Kadınlar ve Kız Çocukları İçin Üreme Sağlığı Hizmetlerine Erişim ve Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddetle Mücadele 2020. https://turkiye.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Disability%20Report-TAPV-UNFPA-BA.pdf, adresinden 18/10/2025 tarihinde erişilmiştir.
  52. Özvarış B, Demirören M, Şener S, Tumay Ş. Kadına yönelik şiddetle mücadelede sağlık personelinin görev ve sorumlulukları. “Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi” içinde. (ed) Akın A. Ankara, Başbakanlık Kadın Statüsü Genel Müdürlüğü Yayınları. 2008:69-141.
  53. World Health Organization: World Healt Report. RESPECT Women: Preventing Violence Against Women. Geneva, Switzerland, 2019b. https://www.who.int/publications/i/item/WHO-RHR-18.19, adresinden 11/10/2025 tarihinde erişilmiştir.

Kapak Picture
  • Güncel Sayı
  • Dergi Arşivi

Makale Kontrol Listesi

The Journal of Turkish Family Physician Dergisi için hazırladığınız makalenizi son bir kez gözden geçirmeniz için kontrol listesine bakmanızı öneririz.

En Popüler

  • Emziren annelerde ilaç kullanımı

    Derleme · 15 Eylül 2017

  • Hepatosteatoz (Yağlı Karaciğer Hastalığı)

    Derleme · 18 Haziran 2011

  • Neisseria gonorrhoea: Gonore ve antibiyotik direnci

    Araştırma · 20 Mart 2016

  • Hipotiroidili hastalarda levotiroksin doğru kullanım durumunun değerlendirilmesi

    Araştırma · 25 Haziran 2021

  • Romatolojik hastalıklarda TNF-alfa inhibitörü kullanımına bağlı enfeksiyonlar

    Derleme · 15 Mart 2018

e-ISSN: 2148-550X
Baş Editör
Prof. Dr. Arzu Uzuner

Copyright Logo Copyright Logo 2

The Journal of Turkish Family Physician (e-ISSN 2148-550X) yılda dört kez, üç ayda bir sadece on-line yayınlanan ulusal süreli yayın türünde hakemli bir dergidir. Dergide hem Türkçe hem İngilizce dilinde araştırma makalesi, olgu sunumu, derleme, editöre mektup, ulusal ve uluslararası bilimsel içerikli belgeler ve çeviriler gibi, genel tıbbı ve aile hekimliği ve birinci basamak sağlık hizmetlerini ilgilendiren içerikte tüm bilimsel, kanıta dayalı hazırlanmış yazılar yer alabilmektedir.

© Copyright 2026 - The Journal of Turkish Family Physician - Tasarım ve Uygulama Health and Pharma & Medikal Akademi
  • Join our Facebook Group
  • Subscribe to our RSS Feed