Kütahya’daki aile hekimlerinin sevk zinciri uygulanması hakkında görüşleri: Tanımlayıcı bir çalışma
Amaç: Aile hekimlerinin sevk zincirinin gerekliliği, nasıl olması gerektiği, etkileri, uygulanabilirliği ve sürdürülebilirliği hakkındaki görüşlerini değerlendirmektir.
Gereç ve Yöntem: Bu tanımlayıcı kesitsel çalışmanın evrenini Kütahya’da görev yapan 97 aile hekimi (AH) oluşturmaktadır. Çalışma, katılmayı kabul eden 82 katılımcı AH ile tamamlanmıştır. Bu çalışmada araştırmacılar tarafından hazırlanan anket formu kullanılmıştır. Veriler araştırmacılar tarafından aile hekimleri ile yüz yüze görüşme yöntemi ile toplanmıştır. Veriler SPSS v20 istatistik programı aracılığı ile değerlendirilmiştir.
Bulgular: Katılımcı AH’lerin 39’u (%47,6) zorunlu sevk sisteminin gelmesini istememekte, 49’u (%59,8) zorunlu sevk sisteminin sağlık sistemi için öncelikli olduğunu düşünmemekte, 48’i (%58,5) zorunlu sevk sisteminin başlaması durumunda sürdürülebilir olmadığını düşünmektedir. Aile hekimlerinden 42’si (%51,2) sevk sisteminin sağlık hizmetinin kalitesini olumsuz etkileyeceğini, 47’si (%57,3) sevk sisteminin aile hekimliği uygulamasını olumsuz etkileyeceğini düşünmektedir.
Sonuç: AH’lerin büyük bir kısmı sevk sisteminin uygulanması halinde çeşitli zorluklar yaşanacağını düşünmektedir. Çalışmaya katılan AH’lere göre; sevk sistemini hayata geçirmeden önce AH’lerin iş yükünün dengelenmesi, aile sağlığı merkezlerinin kapasitesinin artırılması, AH’lere bağlı nüfusun azaltılması gibi uygulamaların olmasının gerektiği belirlendi.
Anahtar Kelimeler: Aile hekimliği, aile hekimi, sevk zinciri, sağlık sistemi.
Referanslar
1. Kılavuz E. Sağlık harcamalarındaki artış ve temel bakım hizmetleri. Erciyes Univ Sos Bilim Enst Derg 2010;29(2):173-92.
2. Starfield, B. Measuring the attainment of primary care. J Med Educ 1979;54(5):361-9. DOI: 10.1097/00001888-197905000-00001.
3. Valentijn PP, Schepman SM, Opheij W, Bruijnzeels MA. Understanding integrated care: a comprehensive conceptual framework based on the integrative functions of primary care. Int J Integr Care 2013;13:e 010. DOI: 10.5334/ijic.886
4. Ak S. Basamaklı sağlık hizmeti sunumu: sevk sistemi nasıl işliyor? Güncel Sağlık Yönetimi 2025;3(2):82-94.
5. Starfield B. Primary care: balancing health needs, services, and technology (online). New York, Oxford Academic Press.1998.
6. Bulut S, Uğurluoğlu Ö. Sağlık hizmetlerinde sevk sistemi. Türkiye Klinikleri J Health Sci 2020;5(1):166-82. DOI: 10.5336/healthsci.2018-6447.
7. T.C. Sağlık Bakanlığı. Sağlık hizmetlerinin yürütülmesi hakkında Sağlık Bakanlığı yönergesi. https://sirnakiasb.saglik.gov.tr/TR-320657/36-saglik-hizmetlerinin-yurutulmesi-hakkinda-saglik-bakanligi-yonergesi.html adresinden 30.05.2026 tarihinde erişilmiştir.
8. World Organization of Family Doctors (WONCA) European Council. The European definition of general practice/family medicine. 2023 edition. Barcelona, WONCA. 2023.
9. Öcek ZA, Çiçeklioğlu M, Türk M. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde kapı tutuculuk nedir? Türkiye’de uygulanabilir mi? STED 2006;15(8):144-8.
10. Bodenheimer T, Lo B, Casalino L. Primary care physicians should be coordinators, not gatekeepers. Jama 1999;281(21):2045-9. DOI:10.1001/jama.281.21.2045
11. Martin DP, Diehr P, Price KF, Richardson WC. Effect of a gatekeeper plan on health services use and charges: a randomized trial. Am J Public Health 1989;79(12):1628-32. DOI: 10.2105/ajph.79.12.1628.
12. Meyer TJ, Prochazka AV, Hannaford M, Fryer GE. Randomized controlled trial of residents as gatekeepers. Arch Intern Med 1996;156(21):2483-7.
13. Garrido MV, Zentner A, Busse R. The effects of gatekeeping: a systematic review of the literature. Scand J Prim Health Care 2011;29(1):28-38. DOI: 10.3109/02813432.2010.537015.
14. Çankaya S. Trabzon ilinde toplumun ve hekimlerin sevk sistemi hakkında görüşlerinin değerlendirilmesi. Uzmanlık tezi. Trabzon; Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı. 2018.
15. Şahin S. Aile hekimliği uygulamasında hizmetin koordinasyonu: ülkemizdeki durumun aile hekimliğinin temel ilkeleri ışığında analizi. “Aile Hekimliğinde Uygulama Alanının Yönetimi” içinde. (ed) Çifçili SS. 1. Baskı. Ankara, Türkiye Klinikleri. 2023;25-30.
16. Bulut S, Uğurluoğlu Ö. Aile hekimlerinin bakış açısı ile sevk zincirinin değerlendirilmesi. Türk Aile Hek Derg 2018;22(3):118-32. DOI: 10.15511/tahd.18.00318.
17. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). Health at a Glance 2023: OECD Indicators, Paris, OECD Publishing. 2023.
18. Bektemur G, Arıca S, Gençer MZ. Türkiye’de aile hekimliğinde sevk zinciri nasıl uygulanmalıdır? Ankara Medical Journal 2018;18(3):256-66. DOI: 10.17098/amj.461442.
19. Türk Tabipleri Birliği. Aile hekimliğinde son durum raporu. Birinci Baskı. Ankara, TTB Yayınları. 2006:7-13.
20. Aktürk Z, Dağdeviren N (Çeviri Editörleri). Aile hekimliğinin kilometre taşları: Millis ve Willard Raporları. İstanbul, Türkiye Aile Hekimliği Uzmanlık Derneği Yayınları. (çev. ed.) Aktürk Z, Dağdeviren N. 2004;188.
21. Kara F, Öztürk İ. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin karşılaştırmalı analizi (Benchmarking): Türkiye ve İspanya örneği. Batı Karadeniz Tıp Dergisi 2021;5(1):19-26. DOI: 10.29058/mjwbs.771151.
22. Öcek Z, Çiçeklioğlu M, Yücel U, Özdemir R, Türk M, Taner Ş. Aile hekimliği birinci basamak sağlık ortamını nasıl dönüştürdü? Birinci Baskı. Ankara, Türk Tabipleri Birliği Yayınları. 2013.
23. Carlsen B, Norheim OF. “Saying no is no easy matter” a qualitative study of competing concerns in rationing decisions in general practice. BMC Health Serv Res 2005;5:70. DOI: 10.1186/1472-6963-5-70.
